استراتژی‌ساز

گاهی خریدِ یک قرارداد به‌تنهایی کافی نیست. می‌خواهی سهمی که داری را بیمه کنی، یا از یک صعودِ ملایم کم‌ریسک‌تر سود بگیری، یا از نوسانِ شدید — چه بالا چه پایین — منتفع شوی. برای این کارها چند قرارداد را با هم ترکیب می‌کنند. استراتژی‌ساز همین ترکیب را برایت می‌سازد و پیش از خرج‌کردنِ پول نشانت می‌دهد که در هر قیمتِ ممکنِ سهم، چقدر سود یا زیان می‌کنی.

اول یک یادآوریِ کوتاه

اختیار معامله قراردادی است که حقِ (نه اجبارِ) خرید یا فروشِ یک سهم را با قیمتِ مشخص تا تاریخی معیّن به تو می‌دهد. دو نوع دارد:

• کال (اختیارِ خرید): حقِ خریدنِ سهم با «قیمتِ اعمال» — وقتی فکر می‌کنی سهم بالا می‌رود.
• پوت (اختیارِ فروش): حقِ فروختنِ سهم با قیمتِ اعمال — وقتی فکر می‌کنی سهم پایین می‌آید یا می‌خواهی سهمت را بیمه کنی.

پولی که بابتِ خریدِ اختیار می‌دهی (یا از فروشش می‌گیری) «پرمیوم» نام دارد. استراتژی‌ساز چند تا از این‌ها را کنارِ هم می‌چیند.

«پایه» یعنی چه؟

هر جزءِ استراتژی یک پایه (به انگلیسی leg) است. هر پایه چهار چیز را مشخص می‌کند:

• نوع: کال، پوت، یا خودِ سهمِ پایه.
• موقعیت: خرید (می‌گیری) یا فروش (واگذار می‌کنی).
• قیمتِ اعمال: قیمتی که قرارداد روی آن بسته شده (برای سهمِ پایه معنا ندارد).
• تعداد و قیمت: چند واحد، و پرمیومِ هر واحد.

مثلاً «۱ پایه = خریدِ کالِ اعمالِ ۷۰۰ با پرمیومِ ۳۰» یک پایه است. یک استراتژی می‌تواند از یک تا چند پایه ساخته شود؛ استراتژی‌ساز سود و زیانِ همهٔ پایه‌ها را با هم جمع می‌کند.

نمودارِ سود و زیان

محورِ افقی قیمتِ سهمِ پایه در سررسید است و محورِ عمودی سود یا زیانِ هر سهم. خطِ منحنی نشان می‌دهد اگر سهم به هر قیمتی برسد، ته‌ماندهٔ حساب چقدر است:

• ناحیهٔ سبز (بالای خطِ صفر) = سود.
• ناحیهٔ قرمز (پایینِ خطِ صفر) = زیان.
• نقطه‌های طلایی روی خطِ صفر = قیمت‌های سربه‌سر؛ همان‌جا سود و زیان صفر است.
• خطِ نقطه‌چینِ عمودی = قیمتِ فعلیِ پایه (با برچسبِ «پایه»).

آمارِ کنارِ نمودار

زیرِ نمودار شش عدد را می‌خوانی:

حساسیت‌های خالص

نوارِ پایینِ صفحه چهار حساسیتِ کلِ استراتژی را نشان می‌دهد؛ این‌ها می‌گویند اگر شرایطِ بازار کمی تکان بخورد، ارزشِ استراتژی چطور واکنش نشان می‌دهد:

• دلتا: با هر واحد تغییرِ قیمتِ سهم، استراتژی چقدر تغییر می‌کند.
• گاما: سرعتِ تغییرِ خودِ دلتا.
• وگا: حساسیت به نوسانِ ضمنی (اگر σ بالا/پایین برود).
• تتا: فرسایشِ زمانی — با گذشتِ هر روز چقدر ارزش آب می‌رود.

استراتژی‌های آماده

لازم نیست پایه‌ها را از صفر بچینی. با یک دکمه، یکی از استراتژی‌های آمادهٔ زیر ساخته می‌شود و بعد می‌توانی عددها را دستکاری کنی:

لانگ کال — شرطِ ساده روی صعود

فقط یک کال می‌خری. اگر سهم بالا رود سودت زیاد می‌شود؛ اگر پایین بماند فقط پرمیوم را از دست می‌دهی.

مثال: سهمِ پایه ۷۰۰. کالِ اعمالِ ۷۰۰ را با پرمیومِ ۳۰ می‌خری. اگر سهم به ۸۰۰ برسد: ارزشِ ذاتی ۸۰۰−۷۰۰=۱۰۰، منهای پرمیومِ ۳۰ → سودِ ۷۰ هر سهم. سربه‌سر = ۷۰۰+۳۰=۷۳۰. اگر سهم زیرِ ۷۰۰ بماند، بیشینهٔ زیان همان ۳۰ است.

کاوردکال — سهم داری، درآمد می‌سازی

سهمی که داری را نگه می‌داری و روی آن یک کال می‌فروشی. پرمیومش را همین حالا می‌گیری (درآمد). در عوض قبول می‌کنی که اگر سهم خیلی بالا رفت، آن را با قیمتِ اعمال واگذار کنی؛ یعنی سودِ بالای آن نقطه سقف می‌خورد.

مثال: ۱ سهم داری که الان ۷۰۰ است. کالِ اعمالِ ۷۵۰ را با پرمیومِ ۲۰ می‌فروشی. سه حالت:

• سهم زیرِ ۷۵۰ ماند (مثلاً ۷۳۰): کال بی‌ارزش می‌شود، پرمیومِ ۲۰ کاملاً برای توست → درآمدِ خالص.
• سهم به ۸۰۰ رفت: سهم را با ۷۵۰ واگذار می‌کنی؛ سودِ سهم ۵۰ + پرمیوم ۲۰ = ۷۰. اما از ۸۰۰−۷۵۰=۵۰ صرف‌نظر کرده‌ای (سقفِ سود).
• سهم افت کرد به ۶۵۰: پرمیومِ ۲۰ کمی از ضرر را جبران می‌کند؛ سربه‌سرِ رو به پایین = ۷۰۰−۲۰=۶۸۰.

بول‌کال‌اسپرد — صعودِ ملایم با هزینهٔ کم

یک کالِ نزدیک می‌خری و یک کالِ بالاتر می‌فروشی. پرمیومِ فروش، بخشی از هزینهٔ خرید را جبران می‌کند؛ در عوض سودت هم تا قیمتِ اعمالِ دوم سقف دارد. مناسبِ وقتی که فکر می‌کنی سهم کمی بالا می‌رود، نه خیلی.

مثال: سهم ۷۰۰. کالِ اعمالِ ۷۰۰ می‌خری (پرمیوم ۳۰) و کالِ اعمالِ ۷۷۰ می‌فروشی (پرمیوم ۱۰). پرداختِ خالص = ۳۰−۱۰=۲۰. اگر سهم ≥۷۷۰ شود: بیشینهٔ سود = (۷۷۰−۷۰۰)−۲۰=۵۰. اگر ≤۷۰۰ بماند: بیشینهٔ زیان = ۲۰. سربه‌سر = ۷۰۰+۲۰=۷۲۰. نسبتِ سود به زیان اینجا ۵۰÷۲۰=۲٫۵ می‌شود.

پروتکتیو‌پوت — بیمهٔ سهم

سهم داری و می‌ترسی افت کند؛ پس یک پوت می‌خری که مثلِ بیمه عمل می‌کند: هرچقدر هم سهم سقوط کند، حق داری آن را با قیمتِ اعمالِ پوت بفروشی. هزینه‌اش پرمیومِ پوت است. سودِ صعود دست‌نخورده می‌ماند.

مثال: ۱ سهمِ ۷۰۰ داری. پوتِ اعمالِ ۶۵۰ را با پرمیومِ ۱۵ می‌خری. اگر سهم به ۵۰۰ سقوط کند، پوت اجازه می‌دهد با ۶۵۰ بفروشی؛ کفِ زیان = (۷۰۰−۶۵۰)+۱۵ پرمیوم = ۶۵ هر سهم و بیشتر از این ضرر نمی‌کنی. اگر سهم به ۹۰۰ برود: سودِ سهم ۲۰۰ منهای ۱۵ پرمیوم = ۱۸۵. سربه‌سرِ صعود = ۷۰۰+۱۵=۷۱۵.

استرادل — شرط روی نوسانِ شدید

هم‌زمان یک کال و یک پوت با همان قیمتِ اعمال می‌خری. فرقی نمی‌کند سهم بالا برود یا پایین؛ فقط باید به‌اندازهٔ کافی حرکت کند تا از مجموعِ دو پرمیوم بگذری. مناسبِ قبل از رویدادهای مهم (مجمع، گزارشِ فصلی) که جهت معلوم نیست ولی نوسان انتظار می‌رود.

مثال: سهم ۷۰۰. کالِ ۷۰۰ (پرمیوم ۳۰) + پوتِ ۷۰۰ (پرمیوم ۲۵). پرداختِ خالص = ۵۵. دو سربه‌سر: بالا ۷۰۰+۵۵=۷۵۵ و پایین ۷۰۰−۵۵=۶۴۵. اگر سهم به ۸۰۰ برود سود = ۱۰۰−۵۵=۴۵؛ اگر دقیقاً روی ۷۰۰ بماند، هر دو بی‌ارزش می‌شوند و بیشینهٔ زیان = ۵۵.

کالر — سقف و کف هم‌زمان

سهم داری، یک پوت می‌خری (کفِ محافظت) و یک کال می‌فروشی (پرمیومش هزینهٔ پوت را می‌پوشاند). نتیجه یک بازهٔ بسته است: نه خیلی زیان می‌بینی، نه خیلی سود. کم‌هزینه‌ترین راهِ بیمه‌کردنِ یک سودِ به‌دست‌آمده.

مثال: سهمِ ۷۰۰. پوتِ اعمالِ ۶۵۰ می‌خری (پرمیوم ۱۵) و کالِ اعمالِ ۷۵۰ می‌فروشی (پرمیوم ۲۰). پرمیومِ خالص = ۱۵−۲۰ = ۵ دریافت (دریافتِ خالص). زیرِ ۶۵۰ دیگر ضرر نمی‌کنی و بالای ۷۵۰ هم سود سقف می‌خورد؛ در عوض تقریباً بی‌هزینه محافظت شده‌ای.

چطور استفاده کنم؟

1. از فهرستِ بالا یک نمادِ پایه انتخاب کن؛ قیمتِ پایه، نوسانِ σ و روزهای تا سررسید خودکار پُر می‌شوند (قابلِ تغییر).
2. یکی از استراتژی‌های آماده را بزن، یا با «＋ افزودنِ پایه» خودت بچین.
3. در جدولِ پایه‌ها نوع، خرید/فروش، قیمتِ اعمال، تعداد و قیمت را تنظیم کن.
4. نمودار را بخوان: کجا سبز (سود) و کجا قرمز (زیان) است، و سربه‌سرها کجایند.
5. آمار را چک کن: بیشینهٔ سود/زیان و نسبتِ سود به زیان با دیدگاهت جور است؟

پرسش‌های پرتکرار