اسکنر
فهرستِ زندهٔ همهٔ قراردادهای اختیار
اسکنر قلبِ تیزبین است. یک جدولِ زنده که همهٔ قراردادهای اختیارِ نقدشونده را کنارِ هم میگذارد و به تو اجازه میدهد فیلتر کنی، مرتب کنی و مقایسه کنی تا دقیقاً همان قراردادی را پیدا کنی که دنبالش هستی. اگر دیدهبان مثلِ نگاهکردن از بالا به کلِ شهر است، اسکنر مثلِ راهرفتن در کوچهها و بازکردنِ درِ هر خانه است.
اول یک یادآوریِ کوتاه
اختیار معامله قراردادی است که به تو حقِ (نه اجبارِ) خرید یا فروشِ یک سهم را با قیمتِ مشخص تا یک تاریخِ معیّن میدهد. آن سهم را «داراییِ پایه» میگوییم. دو نوع اختیار داریم:
- اختیارِ خرید (کال): وقتی فکر میکنی سهمِ پایه بالا میرود. در جدولِ اسکنر ستونِ «نوع» آن را خرید نشان میدهد.
- اختیارِ فروش (پوت): وقتی فکر میکنی سهمِ پایه پایین میآید. در ستونِ «نوع» با فروش مشخص میشود.
اسکنر برای هر قرارداد چهارده ستونِ عددی نشان میدهد. در ادامه هر کدام را ساده و با مثال توضیح میدهیم؛ اما اول بیایید مفاهیمِ پایه را یاد بگیریم چون بدونِ آنها اعداد بیمعنیاند.
سه مفهومِ کلیدی که باید بلد باشی
ارزشِ ذاتی یعنی اگر همین حالا اختیار را اعمال کنی چقدر سود میکنی. برای یک کال، ارزشِ ذاتی = قیمتِ سهمِ پایه منهای قیمتِ اعمال.
مثال: سهمِ پایه ۷۵۰ تومان است و یک اختیارِ خرید با قیمتِ اعمالِ ۶۰۰ تومان داری. ارزشِ ذاتی = ۷۵۰ − ۶۰۰ = ۱۵۰ تومان. یعنی این حق برایِ تو همین الان دستِکم ۱۵۰ تومان میارزد. اگر سهمِ پایه زیرِ قیمتِ اعمال باشد، ارزشِ ذاتی صفر است (چیزی برای اعمالکردن نمیماند).
قیمتِ اختیار در بازار معمولاً از ارزشِ ذاتیاش بیشتر است. این اضافه را ارزشِ زمانی میگوییم؛ پولی که بابتِ «زمانِ باقیمانده و احتمالِ صعودِ بیشتر» میدهی.
مثال: همان اختیار (ذاتیِ ۱۵۰ تومان) در بازار ۱۸۰ تومان معامله میشود. پس ارزشِ زمانی = ۱۸۰ − ۱۵۰ = ۳۰ تومان. هرچه به سررسید نزدیکتر شوی، این ۳۰ تومان آب میرود و به صفر میل میکند.
حبابِ زمانی همان ارزشِ زمانی است اما بهصورتِ درصد و سالانهشده، تا بتوانی قراردادهای با سررسیدهای مختلف را منصفانه با هم مقایسه کنی. ساده بگوییم: حبابِ زمانی میگوید چقدر گرانتر از ارزشِ ذاتی داری میخری.
اگر حبابِ زمانی منفی شود، یعنی قیمتِ بازار حتی از ارزشِ ذاتی هم کمتر است → همان فرصتِ طلایی. اسکنر بهصورتِ پیشفرض جدول را از «کمترین حبابِ زمانی» مرتب میکند تا ارزانترینها بالا بیایند.
ستونهای جدولِ اسکنر
حالا که مفاهیم را میدانی، خواندنِ جدول آسان است. این هم معنیِ هر ستون:
| ستون | یعنی چه؟ |
|---|---|
| قرارداد | نمادِ اختیار (نشانِ 🥇 = طلایی، 🎯 = نقطهٔ شیرین). |
| پایه | سهمی که این اختیار روی آن نوشته شده (داراییِ پایه). |
| نوع | خرید = کال، فروش = پوت. |
| روز | روزهای باقیمانده تا سررسید. |
| قیمت (ر) | قیمتِ خودِ قرارداد به ریال. |
| اعمال | قیمتی که با آن حقِ خرید/فروش داری. |
| قیمتِ پایه | قیمتِ لحظهایِ سهمِ پایه. |
| ارزشِ ذاتی | سودِ فوریِ اعمال (به ریال). |
| اهرم | قرارداد چند برابرِ سهمِ پایه حرکت میکند. |
| دلتا | حساسیتِ قیمتِ اختیار به تغییرِ سهمِ پایه. |
| نوسان | نوسانِ ضمنی؛ انتظارِ بازار از تلاطمِ آینده. |
| سربهسر | قیمتی که پایه باید به آن برسد تا نه سود کنی نه زیان. |
| موقعیتِ باز | تعدادِ قراردادهای بازِ فعلی (نشانهٔ استقبالِ بازار). |
| ارزش (مت) | ارزشِ معاملاتِ امروز به میلیارد تومان (گردشِ مالی). |
اهرم و دلتا را عمیقتر بفهمیم
اهرم جذابیتِ اصلیِ اختیار است. یعنی با پولِ کم، حرکتی بزرگتر از خودِ سهم بگیری.
فرض کن اهرمِ یک اختیار ×۳ است. اگر سهمِ پایه ۱٪ بالا برود، ارزشِ آن اختیار حدودِ ۳٪ بالا میرود. اهرمِ بزرگتر یعنی سودِ بیشتر در صعود — اما دقیقاً به همان اندازه، زیانِ بیشتر در نزول. اهرم دو لبه دارد.
دلتا برادرِ کوچکترِ اهرم است: میگوید بهازای هر یک تومان تغییرِ سهمِ پایه، قیمتِ اختیار چند تومان جابهجا میشود. دلتای نزدیک به ۱ یعنی اختیار تقریباً پابهپای سهم حرکت میکند؛ دلتای نزدیک به صفر یعنی تقریباً بیتفاوت است.
در سود، همقیمت، بیارزشِ ذاتی (ITM / ATM / OTM)
این سه اصطلاح میگوید قیمتِ اعمال نسبت به قیمتِ فعلیِ سهم کجاست:
| وضعیت | یعنی | مثال (کال، پایه ۷۵۰ تومان) |
|---|---|---|
| در سود (ITM) | ارزشِ ذاتی دارد؛ اعمالش همین حالا سودده است. | اعمال ۶۰۰ → پایه بالاتر از اعمال است. |
| همقیمت (ATM) | قیمتِ اعمال تقریباً برابرِ قیمتِ سهم است. | اعمال ۷۵۰ → همان حدودِ پایه. |
| بیارزشِ ذاتی (OTM) | ارزشِ ذاتی صفر؛ فقط ارزشِ زمانی دارد و ارزان است. | اعمال ۹۰۰ → پایه هنوز نرسیده. |
در اسکنر با چیپِ «در سود» میتوانی فقط قراردادهای ITM را ببینی. قراردادهای OTM ارزاناند و اهرمِ بالایی دارند، اما احتمالِ اینکه بیارزش منقضی شوند هم بیشتر است.
سربهسر: از کجا به بعد سود میکنی؟
برای یک کال، سربهسر = قیمتِ اعمال + قیمتِ اختیار. با اعمالِ ۶۰۰ تومان و اختیارِ ۱۸۰ تومان، سربهسر = ۶۰۰ + ۱۸۰ = ۷۸۰ تومان. یعنی سهمِ پایه باید تا سررسید بالای ۷۸۰ تومان برود تا تازه شروع کنی به سودکردن. اسکنر این عدد را در ستونِ «سربهسر» و روی نمودارِ داخلِ جزئیات نشان میدهد.
نقدشوندگی؛ مهمترین چیزی که تازهکارها فراموش میکنند
نقدشوندگی یعنی چقدر راحت میتوانی یک قرارداد را بخری یا بفروشی. دو نشانه دارد: حجم و ارزشِ معاملات (چقدر امروز خرید و فروش شده) و شکافِ قیمتِ خرید و فروش (فاصلهٔ بینِ بهترین مظنهٔ خرید و فروش). قراردادی که ارزشِ معاملاتش بالا و شکافش کم است، نقدشوندهٔ «عالی» است. اسکنر از ابتدا فقط قراردادهای نقدشونده را نشان میدهد تا وقتت را روی نمادهای بیجان تلف نکنی.
چیپها و مرتبسازی
بالای جدول چند دکمهٔ آماده هست تا سریع فیلتر کنی:
- همه — تمامِ قراردادهای نقدشونده.
- فرصت — فقط طلاییها (زیرِ ارزشِ ذاتی).
- 🎯 نقطهٔ شیرین — قراردادهایی با ترکیبِ متعادلِ اهرم و ریسک.
- در سود (ITM) — قراردادهایی که ارزشِ ذاتی دارند.
- اختیار خرید و اختیار فروش — جداکردنِ کال از پوت.
و منویِ مرتبسازی این گزینهها را دارد: کمترین حباب زمانی (پیشفرض) / بیشترین گردش / بیشترین اهرم / کمترین روز مانده / ارزانترین.
فیلترِ عددی: شرطهای دقیقِ خودت را بگذار
دکمهٔ «＋ فیلترِ عددی» به تو اجازه میدهد روی هر ستونی شرطِ عددی بگذاری: اهرم، دلتا، نوسان، روزِ مانده، قیمت، ارزشِ معاملات، موقعیتِ باز، ارزشِ ذاتی و حبابِ زمانی. میتوانی چند شرط را با «و» ترکیب کنی (همه باید همزمان برقرار باشند).
- روی «＋ فیلترِ عددی» بزن تا پنل باز شود.
- «＋ افزودنِ شرط» را بزن، ستون را انتخاب کن (مثلاً «اهرم»)، عملگر را بگذار (بیشتر از / کمتر از / بین) و مقدار را وارد کن (مثلاً بیشتر از ۳).
- شرطِ دوم را اضافه کن (مثلاً «روزِ مانده» بیشتر از ۳۰) تا هم اهرم بالا باشد هم فرصتِ کافی برای رشد داشته باشی.
- جدول بلافاصله فیلتر میشود و هر شرط بهصورتِ یک برچسبِ کوچک بالای جدول میماند؛ با زدنِ ✕ حذفش کن.
فرمولنویسی: ستون یا فیلترِ ساختهٔ خودت
گاهی سنجهای میخواهی که در جدول نیست. دکمهٔ «ƒ فرمولنویسی و ستونِ سفارشی» برای همین است. با کدِ بسیار ساده میتوانی دو کار بکنی:
- ستونِ محاسباتی: یک ستونِ جدید به جدول اضافه میکند (با
returnیک عدد برمیگردانی). - فیلتر: فقط قراردادهایی را نگه میدارد که شرطت درست باشد (خروجی درست/غلط).
در فرمول به متغیرهای هر قرارداد دسترسی داری؛ مثلاً c.lev = اهرم، c.iv = نوسانِ ضمنی، c.delta = دلتا، c.dte = روزِ مانده. توابعی هم آمادهاند، مثلِ intrinsic() = ارزشِ ذاتی، timeValue() = ارزشِ زمانی، probOfProfit() = احتمالِ سود.
ستونِ «بازدهِ ماهانه»: بنویس (c.annPrem*30/c.dte*100).toFixed(1) تا کنارِ هر قرارداد بازدهِ حدودیِ ماهانهاش را ببینی.
فیلترِ «اهرمِ بالا و نقدشونده»: بنویس c.lev>=3 && c.spread<=3 تا فقط قراردادهایی بمانند که هم اهرمشان دستِکم ۳ است هم شکافِ خرید و فروششان کم است.
کلیک روی هر ردیف: پنجرهٔ جزئیات
روی هر ردیف که بزنی، یک بخشِ جزئیات باز میشود که سه دسته اطلاعات میدهد:
- معاملات: بهترین خرید و فروش، حجم، موقعیتِ باز.
- ارزشگذاری و حساسیتها: ارزشِ ذاتی و زمانی، فاصله تا سربهسر، اهرم، دلتا، تتا، احتمالِ سود.
- نمودارِ سربهسر و صدکِ نوسان: یک نوارِ رنگی که قیمتِ اعمال، پایه و سربهسر را کنارِ هم نشان میدهد، و یک عقربه که میگوید نوسانِ ضمنیِ این قرارداد نسبت به بقیهٔ قراردادهای همان سهم گران است یا ارزان.
آلارم و بارگذاریِ تدریجی
جدول با اسکرول دستهدسته لود میشود؛ پس لیستِ سنگین سریع باز میشود و بقیه با پایینرفتن میآید. دکمهٔ 🔔 آلارم هم کارش این است: وقتی نمادِ جدیدی واردِ فیلترِ فعلیات شود، با صدا و اعلان خبرت میکند — تا وقتی این صفحه باز است.
پرسشهای پرتکرار
اسکنر یک جدولِ زنده از همهٔ قراردادهای نقدشوندهٔ اختیار معامله است که میتوانی آن را فیلتر، مرتب و با فرمول سفارشی کنی تا دقیقاً قراردادِ موردِ نظرت را پیدا کنی. دیدهبان فقط نمای کلیِ بازار را در یک نگاه میدهد، اما اسکنر ابزارِ جستوجو و مقایسهٔ تکتکِ قراردادهاست.
حبابِ زمانی همان پولی است که بیش از ارزشِ ذاتیِ قرارداد میپردازی؛ یعنی بهایِ زمان و انتظار. اگر حبابِ زمانی منفی شود، قرارداد ارزانتر از ارزشِ ذاتیاش معامله میشود و اسکنر آن را فرصتِ طلایی نشان میدهد. هرچه حبابِ زمانی کمتر باشد، بابتِ انتظار پولِ کمتری دادهای.
با فرمولنویسی میتوانی یک ستونِ محاسباتیِ سفارشی بسازی یا یک فیلترِ دلخواه بنویسی. با کدِ ساده و متغیرهایی مثل c.lev (اهرم) و c.iv (نوسان) و توابعی مثل intrinsic و timeValue، میتوانی سنجهای که در جدول نیست خودت بسازی؛ مثلاً بازدهِ ماهانه یا احتمالِ سود.