نقشهٔ بازار
تریمپِ صنعتها و نمادها در یک نگاه
نقشهٔ بازار یک تصویرِ رنگیِ بزرگ از کلِ بازارِ اختیار است. بهجای اینکه یک فهرستِ طولانی از قراردادها را از بالا تا پایین بخوانی، در یک نگاه میفهمی پولِ بازار امروز کجاست، کدام صنعتها داغاند و چه چیزی بالا یا پایین رفته. مثلِ نگاهکردن به یک شهر از بالای هواپیماست: کدام محله بزرگتر و شلوغتر است، در یک نگاه دیده میشود.
تریمپ یعنی چه؟
تریمپ (به فارسی: «نقشهٔ درختی») یک مستطیلِ بزرگ است که به مستطیلهای کوچکترِ تودرتو تقسیم شده. هر مستطیلِ کوچک را یک خانه میگوییم. در نقشهٔ تیزبین:
- هر خانه یک قراردادِ اختیار است.
- خانهها بر اساسِ صنعتِ نمادِ پایه کنارِ هم دسته میشوند (مثلاً همهٔ اختیارهای خودرو یکجا، همهٔ اختیارهای بانک یکجا).
- هرچه یک خانه بزرگتر باشد، پولِ بیشتری در آن قرارداد جابهجا شده است.
پس تریمپ دو چیز را همزمان میگوید: اندازه (چقدر پول) و رنگ (بالا رفته یا پایین). حالا هرکدام را ساده باز میکنیم.
اندازهٔ خانهها چه میگوید؟
گردشِ معاملات یعنی چقدر پول در یک قرارداد دستبهدست شده. هرچه بیشتر باشد، خانهٔ آن قرارداد بزرگتر کشیده میشود.
مثال: فرض کن خانهٔ نمادِ «اهرم» دو برابرِ خانهٔ کناریاش بزرگ است. یعنی امروز حدودِ دو برابر پول در اختیارِ «اهرم» جابهجا شده تا در آن نمادِ کناری. پس بازار به «اهرم» توجهِ بیشتری دارد.
تو خودت انتخاب میکنی که اندازه بر چه پایهای حساب شود. بالای نقشه یک منوی «اندازه بر اساسِ» هست با سه گزینه:
تعدادِ قراردادهایی که امروز معامله شده. حالتِ پیشفرض است و نشان میدهد کجا بیشترین دستبهدستشدن رخ داده.
مبلغِ پولی که امروز در آن قرارداد جابهجا شده (به میلیون تومان). این پایه، خانههایی را بزرگ میکند که پولِ بیشتری در آنها چرخیده، نه صرفاً تعدادِ زیاد.
تعدادِ قراردادهایی که هنوز باز مانده و بسته نشدهاند. این پایه نشان میدهد بازار روی کدام قراردادها تعهدِ باز دارد.
رنگِ خانهها چه میگوید؟
رنگ، بازده و جهت را نشان میدهد. بازده یعنی قیمتِ اختیار امروز چند درصد بالا یا پایین رفته. قاعده ساده است:
- سبز = قیمتِ اختیار بالا رفته (رشد).
- قرمز = قیمتِ اختیار پایین آمده (افت).
- خاکستری = بدونِ تغییرِ محسوس.
هرچه حرکت بزرگتر باشد، رنگ پررنگتر است.
مثال: خانهٔ سبزِ پررنگ یعنی رشدِ زیاد (مثلاً +۸٪)، و خانهٔ سبزِ کمرنگ یعنی رشدِ کم (مثلاً +۱٪). همینطور قرمزِ پررنگ یعنی افتِ شدید. حدودِ حرکتِ ۱۲٪ پررنگترین حالتِ رنگ است.
اگر دورِ یک خانه یک قابِ طلایی ببینی، یعنی آن قرارداد در بازار ارزانتر از ارزشِ ذاتیاش معامله میشود — یعنی از سودِ فوریِ اعمالش هم کمتر قیمت خورده. این میتواند یک فرصت باشد، ولی حتماً باید نقدشوندگیاش را چک کنی.
کارتِ جزئیات (با نگهداشتنِ نشانگر)
وقتی نشانگرِ ماوس را روی یک خانه میبری، یک کارتِ کوچک باز میشود که جزئیاتِ همان قرارداد را نشان میدهد:
- آخرین قیمت و تغییرِ نمادِ پایه
- حجم و ارزشِ معاملات
- اهرم (مثلاً ×۵) و دلتا (حساسیتِ اختیار به سهمِ پایه)
- و اگر قرارداد زیرِ ارزشِ ذاتی یا در نقطهٔ شیرین باشد، نشانِ آن
اگر نشانگر را روی عنوانِ یک صنعت (نه یک خانهٔ تکی) ببری، بهجای جزئیاتِ یک قرارداد، خلاصهٔ کلِ آن صنعت را میبینی: میانگینِ تغییرِ اختیارها، میانگینِ تغییرِ پایه، میانگین حجم و مجموعِ ارزشِ آن صنعت.
بخشِ دوم: تمرکزِ موقعیتِ باز
زیرِ نقشه یک بخشِ دیگر هست به نامِ تمرکزِ موقعیتِ باز. این بخش نشان میدهد از کلِ قراردادهای بازِ بازار، سهمِ هر نمادِ پایه چقدر است — پرتمرکزترینها را با نوارِ افقی و درصد نشان میدهد (تا ۱۵ نمادِ اول).
یک مقایسهٔ سریع
سه پایهٔ اندازه چه فرقی دارند؟
| پایهٔ اندازه | چه چیزی را بزرگ میکند | کِی بهدردت میخورد |
|---|---|---|
| حجم | قراردادِ پرتعداد | دیدنِ شلوغترین قراردادها |
| ارزشِ معاملات | قراردادی که پولِ بیشتری در آن چرخیده | دیدنِ اینکه پولِ درشت کجاست |
| موقعیتِ باز | قراردادی با تعهدِ بازِ زیاد | دیدنِ تمرکزِ بازیگرانِ بازار |
چطور از نقشهٔ بازار استفاده کنم؟
- اول یک نگاهِ کلی بینداز: کدام صنعتها بزرگترند؟ آنجا پولِ بازار است.
- پایهٔ اندازه را روی ارزشِ معاملات بگذار تا ببینی پولِ درشت امروز کجا رفته.
- به رنگها نگاه کن: سبزِ پررنگ کجاست (رشدِ قوی)، قرمزِ پررنگ کجاست (افتِ قوی).
- دنبالِ قابهای طلایی بگرد — قراردادهای زیرِ ارزشِ ذاتی.
- روی خانههای جالب نشانگر ببر و کارتِ جزئیات (اهرم، دلتا و…) را بخوان.
- برای بررسیِ دقیقتر، همان نماد را در اسکنر یا دیدهبان باز کن.
پرسشهای پرتکرار
نقشهٔ بازار یک تریمپ است؛ یعنی یک مستطیلِ بزرگ که به مستطیلهای کوچکترِ تودرتو تقسیم شده. هر خانه یک قراردادِ اختیار است و خانهها بر اساسِ صنعتِ نمادِ پایه کنارِ هم دسته میشوند. با یک نگاه میفهمی پولِ بازار امروز کجاست و کدام صنعتها داغاند.
اندازهٔ هر خانه به گردشِ معاملاتِ همان قرارداد بستگی دارد؛ هرچه پولِ بیشتری در آن جابهجا شده باشد خانهاش بزرگتر است. میتوانی پایهٔ اندازه را روی حجم، ارزشِ معاملات یا موقعیتِ باز بگذاری.
رنگ بازده و جهتِ حرکت را نشان میدهد: سبز یعنی قیمتِ اختیار بالا رفته و قرمز یعنی پایین آمده. هرچه رنگ پررنگتر باشد، حرکت شدیدتر بوده است. قابِ طلاییِ دورِ یک خانه هم یعنی آن قرارداد زیرِ ارزشِ ذاتی معامله میشود.